Ratio VS Gevoel


Categorie Persoonlijk Leiderschap

Al geruime tijd vraag ik me af waarom we gevoel ondergeschikt hebben gemaakt aan onze ratio. Onze maatschappij is zo gefocust op het intellect, dat luisteren naar ons gevoel bijna ‘taboe’ is geworden. Al snel worden ‘gevoelsmensen’ afgeschilderd als alternatief, vaag, of zweverig.  Daarbij lijkt het soms zelfs alsof je het respect van mensen verliest als je niet gegrond kunt beargumenteren waarom je een bepaalde keuze hebt gemaakt. Zo zei laatst een ‘vriendin’ tegen me toen ik na mijn burn-out besloot te stoppen met mijn promotieonderzoek: “Ik keek vroeger zo ontzettend tegen je op,  die tijd is wel voorbij.”

Waarom?

Wat is gevoel?

Ik realiseer me dat gevoel een containerbegrip is. Gevoel heeft namelijk meerdere betekenissen. Vanuit de bio-psychologie is het zinvol onderscheid te maken tussen gevoel en emotie. Echter, in het dagelijkse spraakgebruik wordt onder gevoel, emotie en intuïtie vaak hetzelfde verstaan. Wat is eigenlijk het verschil?

Emoties

Emoties zijn een signaal of een bepaalde gebeurtenis voor ons belangrijk is. Positieve emoties zijn het gevolg van een match. Negatieve emoties van een mismatch met verwachtingen of een doel (Freida, 1988).  Persoonlijk wil ik hierop aanvullen dat iemands kernwaarden, geloofssystemen en overtuigingen hier ook een belangrijke rol in spelen. Emotie is een gevoel dat veroorzaakt wordt door een gedachte of overtuiging. Heel simpel gezegd: positieve gedachten zorgen voor positieve emoties, negatieve gedachten zorgen voor negatieve emoties.

Hierbij voel je emoties in je lichaam; soms in je onderbuik, in de maagstreek, in je borst, bij je hart of in je keel. Hierbij kun je verschillende sensaties waarnemen: een drukkend gevoel, stekend, kloppend of vibrerend. Hele heftige emoties geven ook vaak een fysieke reactie: je kunt bleek of misselijk worden van angst, rood van woede, lamgeslagen zijn, bibberende knieën hebben, tranen van verdriet of geluk laten, een brok in je keel hebben, geen geluid meer uit kunnen brengen, etc. Denk maar eens aan de gezichtsuitdrukkingen die daarbij horen. De emotie is eigenlijk de uiting van een gemoedstoestand. Het gevoel daaronder blijft, ook daarna. Maar emotie zet je aan tot actie. Het is een waarschuwing, een wakkerschudden. En dat doet gevoel niet (Freida, 1988).

Intuïtie

Carl Jung noemde vooral wat intuitie niet is: het is niet in strijd met redenering maar wel iets dat buiten redenering ligt. Intuitie is ook geen magisch zesde zintuig of een paranormaal proces (Wierzbicki, 1997). Intuitie is een gevoel dat we niet kunnen verklaren. Ons bewustzijn pikt signalen op uit de energie om ons heen. Intuitie is het weten dat verkregen wordt uit een onmiddellijk aanvoelen, zonder rationele argumentatie en het is snel, heel snel (Prietula & Simon, 1989; Seebo, 1993). De ratio wordt bij intuïtief weten dus overgeslagen.

Ratio in wetenschap dominant?

Vroegere filosofen als Plato en (later) Kant, benadrukten dat het verstand het gevoel moet controleren, omdat gevoelens zouden leiden tot overhaaste en onjuiste beslissingen. Een bekende opvatting, in de traditie van Kant, is dat het nemen van beslissingen in het dagelijkse leven vooral een kwestie is van het ‘koele verstand’, en dat emoties daarbij alleen maar vertroebelend werken.

Anderen, waaronder de neuroloog Damasio (1998) menen echter dat emoties en gevoelens beslissingsprocessen in positieve zin kunnen beïnvloeden. Gevoelens kunnen volgens Damasio (1998) de mens helpen bij moeilijke beslissingen de ‘knoop door te hakken’. Gelukkig zijn er steeds meer wetenschappelijke onderzoeken die gevoelens, emoties en intuïtief weten in relatie tot beslissingsprocessen onderzoeken (e.g Kahtri & Ng 2000; Wierzbicki, 1997).

Een plus een is twee, toch?

Daarbij als we zelf eens ‘logisch’ – ja op basis van verstand! – zouden nadenken. Kunnen we vanuit onze eigen ervaring (maar ook wetenschappelijk) concluderen: dat we ook gevoelsmatig eigenlijk heel veel ‘weten’ (EQ). Maar velen van ons zijn zo geconditioneerd in keuzes te maken op basis van slechts gedeeltelijke informatie, namelijk ons verstand (IQ), dat we het gevoel ondergeschikt hebben gemaakt of soms zelfs helemaal hebben uitgeschakeld. De waardevolle informatie vanuit emotionele intelligentie zetten we daarmee keihard buitenspel, of met geluk, heeft het een plekje op de reservebank.

 

“De intuïtie is een Godsgeschenk, de ratio slechts een dienaar; ergens in de tijd zijn we de dienaar gaan aanbidden en het geschenk vergeten.” – Albert Einstein.

 

Keuzes maken op basis van IQ en EQ

Keuzes maken. Pagina vullende lijstjes van ‘pros en cons’ en eindeloos nadenken over wat de juiste of beste keuze zou kunnen zijn. En dan zelfs na het nemen van de beslissing nog tijdenlang twijfelen of het wel de juiste keuze is geweest en of je toch niet beter voor die andere optie had moeten gaan. Vermoeiend. Hierbij zeg ik niet dat lijstjes maken niet waardevol of handig zijn. Ze kunnen namelijk erg veel inzicht geven! Maar ik denk dat het belangrijk is, de wijzers van de weegschaal niet te laten doorslaan.

Zoals ik al eerder in deze blog vermeldde, voelen we emoties in ons lichaam. Door gedachten te denken kunnen we deze emoties oproepen. Dit is wat mij betreft de sleutel tot informatie van je emotionele intelligentie. Waarom genoegen nemen met halve informatie als je ook toegang hebt tot het gehele plaatje? Als je echt eerlijk bent tegenover jezelf: gebruik jij ze beide om tot een gebalanceerde beslissing te komen? En misschien belangrijker nog: beschouw je ratio en gevoel van gelijke waarde?

Liefs,
Dominique

* Wil je meer helderheid in het verschil tussen ratio en gevoel, meer op je gevoel leren vertrouwen of zou je graag begeleid willen worden in het nemen van een belangrijke beslissing in je leven? Bekijk dan het Ken jezelf programma.

Referenties

Damasio A.R. (1998), De vergissing van Descartes, Wereldbibliotheek

Frijda, N. H. (1988). De emoties. Amsterdam: Bert Bakker, 390-1.

Prietula, M.J. & Simon, H.A. (1989). The experts in your midst. Harvard Business Review, 67(1), 120–4.

Khatri, N., & Ng, H. A. (2000). The role of intuition in strategic decision making. Human relations, 53(1), 57-86.

Seebo, T.C., (1993) II The value of experience and intuition. Financial Management, 22(1), 27.

Wierzbicki, A. P. (1997). On the role of intuition in decision making and some ways of multicriteria aid of intuition. Journal of Multi‐Criteria Decision Analysis, 6(2), 65-76.

 


Door: Dominique van Wingerden - juni 2015