Meditatie in een notendop


Categorie Mindfulness

Meditatie is een persoonlijke ervaring, die door iedereen anders kan worden ervaren en uitgelegd. Vanuit de wetenschap is er eigenlijk geen goede operationele definitie van meditatie (Awashti, 2012). In de moderne context is meditatie gedefinieerd op verschillende manieren, zoals aandachtstraining voor wat is; ofwel mindfulness (Kabat-Zinn, 2003), meditatie als ontspanningsmethode (Benson et al., 1974) en meditatie in de zin van zelf-overstijging (Travis and Shear, 2010).

Hoewel ik herkenning voel bij alle wetenschappelijke definities van meditatie, doet slechts een definitie van meditatie tekort aan wat het voor je kan doen. Omdat je meditatie niet kunt ‘begrijpen’ maar slechts kunt ervaren, hoop ik je via deze blog nieuwsgierig te maken om het zelf eens te proberen. Daarom geef ik je mijn persoonlijke ervaring.

Wat is meditatie?

Meditatie is een training voor de geest. Het is geen ritueel, geen traditie en meditatie is niet religieus. Voor mij persoonlijk begint meditatie met het onderbreken van de constante gedachtestroom. In het begin heel kort, seconden of momenten. Daarna steeds langer en vaker.

Dit om ruimte te geven aan het bewustzijn. Contact met je lichaam te voelen, de sensaties in je lichaam te voelen. De stilte te horen. Want, hoe vaak zijn we ons er eigenlijk bewust van dat we handen en voeten hebben,  onze benen en armen voelen of überhaupt een lichaam hebben gedurende de dag?

Wat is bewustzijn?

Het bewustzijn is moeilijk te omschrijven, omdat het conceptualiseren ervan – ervoor zorgt dat je het als ‘iets’ ziet. Als iets in ‘vorm’, iets dat is een hokje past. Iets dat buiten jezelf bestaat. Bewustzijn heeft geen vorm, net zoals ruimte geen vorm heeft. Maar zonder ruimte kan  geen vorm bestaan. Zoals zonder stilte er geen geluid is. Als ik het bewustzijn toch in taal probeer uit te drukken, is het bewustzijn datgene dat waarneemt dat je gedachten denkt, die je gevoelens voelt. Noem het de stilte in jou,  het ‘stiltepodium’ waar gedachten en gevoelens op kunnen bestaan. De toekijkende waarnemer áchter je gedachten, emoties en je verhaal. Bewustzijn is eigenlijk wie jij in essentie bent.

Bewustzijn en identiteit

We leven vaak horizontaal, in ons verhaal – onze aandacht schuift van links: in het verleden, onze geschiedenis waarin we wrok, schuldgevoelens en pijn hebben ervaren, naar rechts: de toekomst – onze plannen en daar waar we ons zorgen over maken. We verlenen onze identiteit aan ons verhaal.

Terwijl, hoe paradoxaal ook, we altijd in het nu leven. Het is altijd nu, het verleden is in het nu en de toekomst is ook nu. Het nu is het enige wat er altijd is, en wat er altijd zal zijn. Als onze aandacht continu verschuift van verleden naar toekomst, ons verhaal – vergeten we onszelf. Het verticale moment in de tijd, de diepte van het huidige moment. Wat is de zelf dan anders? In mijn optiek ons bewustzijn, het nu. Dus laten we onszelf onderzoeken: wie ben je zonder je identiteit, los van je verhaal? Onderzoek jezelf in verticale vorm.  De diepte in – nu, het enige moment waarop dat kan.

***

Oefening:

Sluit je ogen haal een keer diep adem. Stel jezelf de vraag, zonder te bewegen of te kijken: hoe kun je weten dat je handen er nog steeds zijn?

 

Meditatie

Hoe voelt het om jou te zijn?

Misschien voelde je een lichte sensatie in je handen, of een trilling. Misschien voelde je je handen zwaar worden, of juist heel licht. Misschien voelde je helemaal niets, alles is goed. Merk simpelweg op wat je waarnam, observeer – zonder erover te oordelen of het proberen te veranderen. Het verplaatsen van je aandacht naar je handen, zonder gebruik te maken van je zintuigen, dat is bewustzijn. Onverdeelde, pure aandacht. Hoe voelt het om jou te zijn? Nu? Zonder in te gaan op je geschiedenis of verhaal. Wat is de essentie van wie je bent?

Deze korte meditatie weerspiegelt wat ik voorafgaand heb proberen uit te leggen in conceptualisaties, in mentale labels. Het doen van de korte oefening, de ervaring zonder je verhaal te zijn – letterlijk, is waar meditatie om draait.

De functie van gedachten en emoties

Dit betekent overigens niet dat ons verhaal of identiteit iets slechts zijn. Gedachten en emoties hebben een belangrijke functie. Ze zorgen ervoor dat we op tijd op onze afspraken komen en dat we instinctief aanvoelen wanneer er gevaar dreigt. Emoties zorgen ervoor dat we leren en groeien en fungeren als ‘guidance system’. Het probleem is echter dat we van geen ophouden weten. We zijn zo geconditioneerd te oordelen over wat we waarnemen, dat dit altijd een positieve of negatieve sensatie teweegbrengt. Waar we vervolgens op reageren met afkeer of verlangen.

We leren van kleins af aan te analyseren en interpreteren. Maar ons is afgeleerd te voelen, en dit vervolgens slechts te observeren. Door de onwetendheid dat elke sensatie komt en gaat – vergankelijk is: zijn we uit balans zijn geraakt.

Mediteren = accepteren

Voor mij is meditatie dus ook niet het verwerpen van emoties of gedachten of je ertegen verzetten. Maar het observeren ervan en vooral het accepteren, zonder oordeel, zonder reactie. We worden zo vaak onbewust meegesleurd in een stroom van gedachten. Dit kennen we allemaal wel: een eerste gedachten kwam op, die je aandacht trok omdat deze zo belangrijk was en je erin meenam. Die gedachte leidde weer tot een volgende gedachte, of een herinnering uit het verleden waardoor je spijt of wrok voelde. Waar je wederom afkeer voor voelde en het vervolgens onmogelijk leek om die gedachten weer los te laten. Ofwel: piekeren. Een nutteloze gedachtestroom. Die energie kost, maar je niets oplevert.

Wat levert mediteren op?

Meditatie levert een keuze op. Een bewuste dit keer. Je ervan bewust zijn dat je gedachten denkt en je lichaam voelt. Dat bewustzijn, geeft je een keuze. Je kunt ervoor kiezen gedachten te volgen, deze te geloven en erin mee te gaan. Of je kunt ervoor kiezen om de gedachte slechts op te merken, en wetende dat deze vergankelijk is, gewoon voorbij te laten gaan. Gelijkmoedig. Alsof ze niet ‘van jou’ zijn, zoals de vogels in de lucht. Je bent namelijk niet je gedachten, wat jij in essentie bent is bewustzijn. Het waarde hechten aan gedachten, als onderdeel van wie we zijn – als onderdeel van onze identiteit, is beperkend. Sterker nog ik geloof dat het de grootse oorzaak van al het lijden is. Dus het loslaten ervan, dat betekent voor mij vrijheid.

Meditatie herinnert mij eraan dat ik die keuze heb, mediteren herinnert me eraan wie ik in essentie ben; bewustzijn – de stille waarnemer achter mijn gedachten. De waarnemer van alles, zonder oordeel, los van al het lijden. Ik kies ervoor om vrij te zijn. Wat is jouw keuze?

 

Referenties:

Awasthi B. (2012). Issues and Perspectives in Meditation Research: In Search for a Definition. Frontiers in Psychology.

Benson H, Beary JF, Carol MP (1974) The relaxation response. Psychiatry; 37(1):37-46.

Kabat-Zinn J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: past, present, and future. Clin. psychol. Sci. Pract. 10, 144–15610.

Travis F, Shear J. (2010). Focused attention, open monitoring and automatic self-transcending: Categories to organize meditations from Vedic, Buddhist and Chinese traditions. Conscious Cogn. 19(4): 1110-8.

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren

BewarenBewaren


Door: Dominique van Wingerden - juni 2015